Javid Jabbarli

Javid Jabbarli

Dünyanın ən iri neft istehsalçıları olan “Lukoyl” və SOCAR iş adamı Mübariz Mənsimovun "Palmali" şirkətini “qara siyahı”ya salıb.

“Deniz Haber” portalının məlumatına görə, Lukoyl şirkəti Palmali Dənizçilik ilə olan neftdaşıma sazişlərini ləğv edib, SOCAR şirkəti isə öz zavod və müssisələrinə Palmali gəmilərinin daxil olmasına qadağa qoyub. 

Palmali Dənizçilik Şirkəti SOCAR-a olan borclarını vaxtında ödəmədiyi üçün şirkətin 14 gəmisi müsadirə edilib. Həmin gəmilər SOCAR-ın balansına keçərək yeni gəmiçilik şirkəti yaradılıb. 

Məsələylə bağlı “Palmali”nin prezidenti Mübariz Mənsimov “Qafqazinfo”ya telefonla müsahibə verib.

- Sizin şirkətə məxsus 14 gəminin SOCAR tərəfindən müsadirə olunmasını necə şərh edərdiz?

- Aylardır mətbuatda eyni xəbərlər yayılır. Nə deməyə çalışdıqlarını başa düşə bilmirəm. Bizim SOCAR-la ortaq şirkətimiz var idi, burada pay nisbəti 35/65 idi. İki il öncə həmin şirkətdən ayrılma qərarı aldıq. İki tərəfli anlaşma əldə olundu, həmin şirkətdən ayrıldığıma görə 14 tankeri SOCAR-a buraxdım. Ayrılma qərarını özüm aldım. Burda kimin haqlı olub-olmaması ilə bağlı müzakirə açmaq istəmirəm. Məhkəmə yolu açıqdır, istənilən zaman hər iki tərəf məhkəməyə müraciət edə bilər. Yazırlar ki, “Palmali” batır. Hə yoxdur “Palmali” rahatlasınlar. Nə istəyirlər? Birincisi, şirkətin batmağını həyatda görə bilməzlər. İkincisi, niyə mənim vətənimdən haqqımda düzgünolmayan informasiyalar yayırlar. Belə sifarişli yazılarla vicdanları sızlamır? Nə etmək istəyirlər mənim başım çıxmır. 

- Qeyd olunur ki, “SOCAR” tankerlərinizi də öz zavoduna buraxmır. 

- Təəssüf ki, bu yalan deyil. SOCAR rəhbərliyinin bunu nə səbəbə etdiyini bilmirəm. Hazırda Çingiz Mustafayev adına gəmimiz limana buraxılmayıb. Canları sağ olsun. Bu, Azərbaycan dövlət şirkətidir. Mən heç bir zaman vətənimə, dövlətimə ziyan verəcək bir iş görmərəm. 

- Sizin konkret SOCAR-a borcunuz var?

- Xeyr, mənim borcum yoxdur. Mənim SOCAR-a nə borcum olacaq? SOCAR-ın bu 14 gəmini alanda verdiyi kredit var idi. Gəmilər kimdədir, şirkət kimdədir, nə borc? Tam tərsinə mənim oradakı pullarım qaytarılmayıb.

- Şirkətinizin maddi durumunun pis olduğu yazılır...  Vəziyyətiniz hazırda necədir?

- Dünyada vəziyyət necədirsə, bizim şirkətdə də elədir. Bilirsiz “Palmali” beynəlxalq şirkətdir. Təəssüf ki, “Lukoyl”la məlum olan məhkəmə prosesimiz var. Onun xaricində şirkət öz normal inkişafını davam etdirir. Gəmilər sifariş edirik. O demək deyil ki, şirkət sıxıntıdadır, gəmilərimizin hamısı suyun üzərindədir. Dünyada məlum olan iqtisadi sıxıntıların bizə də sıçrayışları var. Ancaq belə şeyləri danışmaq ayıbdır.

- Son vaxtlar azərbaycanlı iş adamlarının müflis olmasıyla bağlı məlumatlar yayılır. Əvvəlcə, AST Telman, ardınca siz.

- Bilmirəm bunu Azərbaycanda kim edir, heç bilmirəm Telmana nə olub. Belə şeylərə inanmaq da istəmirəm. Bir iş adamı bata da bilər, yüksələ də. Bu o demək deyil ki, onun vətənində 24 saat haqqında yazmalıdırlar. Mənə göstərin ki, dünyanın hansı yerində bir iş adamı haqqında gecə-gündüz yazırlar. Bu qədər paxıllıq, qısqanclıq haradandır? “Palmali”ni və Mübariz Mənsimovu xəyal etdikləri şəkildə görə bilməzlər. Bunun qarantiyasını verirəm. “Palmali”nin olmasın 200 gəmisi, olsun 10 gəmisi. Deyək ki, bütün dünyada gəmilərimiz dayandı, bundan o insanlar , bəlli şəxslər nə qazanacaq? Onların özləri və övladları kimi oğurluq etmirik, bəlkə, bu onların gözünə batır.

- Son illərə qədər Azərbaycanla münasibətləriniz yüksək səviyyədə olub. Birdən-birə nə baş verdi, vəziyyət dəyişdi?

- Mənim münasibətlərim yenə də yaxşıdır. Azərbaycanın inkişaf etməsinə çox sevinirəm. Həmişə qürur duymuşam ki, azərbaycanlıyam. Ölkədə baş verən yaxşıya sevinirik, pisə isə üzülürük. Biz iş adamıyıq, dövlətin işinə qarışmırıq. Bizim üçün önəmli olan odur ki, vətənimiz inkişaf etsin, parıldasın, başda ermənilər olmaqla paxıllıq edənlər qısqansın. Biz rüşvət olan yerdə işləmək istəmirik, bunu heç kimdən də saxlamıram. Bundan sonra da qorxumuz olmayacaq. Gecə-gündüz əleyhimizə işləyən saytların rəhbərləri mənə maraqlıdır ki, əllərini vicdanına qoyub necə yatırlar? İndiyə kimi imkansız olan 18 minə yaxın tələbəni oxutdurmuşam. Bunu Azərbaycanda bilməyən yoxdur. Belə şeyləri yazmaq ayıbdır. Bunu bilə-bilə yazırlar. Maliyyə institutlarının qarşısında bizi gözdən salmaq məqsədiylə edirlər. Etsinlər, görüm nə olacaq? Sadəcə, 4 uşağım var, qızlarım zəng vurub məndən soruşurlar ki, bu nədir haqqında yazırlar?

- Mübariz bəy, konkret hansı hadisədən sonra münasibətləriniz gərginləşdi?

- İki il bundan əvvəl SOCAR-dan ayrılandan sonra bu cür yazılar yazılmağa başlanıldı. Biz dövlətə hörmət edirik, Azərbaycana ziyan gəlməsin deyə susuruq. Yazmışdılar ki, FTB-dən bizi araşdırırlar, kəşfiyyat dairəsinin ticari şirkətdə nə işi var? Belə xəyalları hardan qururlar? Deyirlər ki, vergidən yayınmışıq. Rusiyada dənizçiliyin saytına baxsınlar, orada dənizçiliyin vergisi yoxdur. Belə uydurma olar? Onsuz da üstümüzə gəlirlər. Sifarişlə 4 il əvvəl vergi dairiəsi bizi 3 il yoxladı, heç nə tapa bilmədiyib çıxıb getdilər. Məhkəmələrdə də bizə uduzdular.


Xaricdən işlənmiş təkər gətirib satan sahibkarlar etiraz ediblər. 

Toplum.TV xəbər verir ki, bu gün, yanvarın 15-də "8-ci kilometr bazarı"nda çalışan 200-ə yaxın sahibkar Prezident Administrasiyası (PA) qarşısına toplaşıb. 

Onlar işlənmiş təkərlərə qoyulan dövlət rüsumunun artırılımasına etiraz ediblər.

Sahibkarların sözlərinə görə, indiyədək bir kantern üçün 17500-18000 manat ödəyirdilərsə, bundan sonra 44-46 min manat ödəməlidirlər. 

Yanvarın 1-dən gətirdikləri məhsulları gömrükdə saxlanılan etirazçılar deyirlər ki, onlar buna görə hər gün 150 dollar ödəməli olurlar: "Biz Almaniyadan işlənmiş təkərlər gətirib satırıq. Bu gün 8-ci kilometrdə yüzlərlə sahibkar gömrük rüsumlarının qaldırılmasından narazıdır. Burada hər kəsin banka borcu var. Pul götürüb xaricdən təkər gətiririk, indiki qiymətə satırıq. Əgər bu günə qədər bir təkər üçün təxminən 3 dollar rüsum ödəyirdiksə, bundan sonra 10 dollar ödəməliyik. Bu isə heç kimi qane etmir". 

"Almaniyadan dünyanın çox ölkəsinə işlənmiş təkər gətirib satırlar. Yalnız bizdə belə bir problem var. Biz o təkərkləri 30-50 manat arasında satırdıq, indiki şərtlər altında işlənmiş təkərləri 120-150 manata satmalıyıq. Bunu isə kimsə alan deyil", - deyə etirazçılar bildirir. 

Bu günə qədər bir neçə dəfə etiraz edən satıcılar deyir ki, onların şikayətinə diqqət edən yoxdur: "Ölkə başçısı çıxışında dəfələrlə sahibkarları incitməməyi məmurlara tapşırıb. 

Amma bizləri incidirlər. Burada işləyənlər ildə 150-200 min manat dövlətə rüsum verir. Ümumilikdə, ildə burada işləyən sahibkarlar dövlətə 50-60 milyon manat xeyir verir. Niyə bunun qarşısını alırlar?".

"Gömrük rüsumu 15-16 min manat olan konternin indi qiyməti 45-46 min manat olub. Üç dəfədən çox qiymətlər qaldırılıb. Bu qədər qiymət artımı olar? Qiymət artar 10-15 faiz, daha üç dəfə yox", - deyə sahibkar Amil Həsənov deyir.


Dünyanın ən iri neft istehsalçıları olan “Lukoyl” və SOCAR iş adamı Mübariz Mənsimovun “Palmali” şirkətini “qara siyahı”ya salıb.

“Qafqazinfo” “Deniz Haber” portalına istinadən xəbər verir ki, Lukoyl şirkəti Palmali Dənizçilik ilə olan neftdaşıma sazişlərini ləğv edib, SOCAR şirkəti isə öz zavod və müssisələrinə Palmali gəmilərinin daxil olmasına qadağa qoyub. 

Palmali Dənizçilik Şirkəti SOCAR-a olan borclarını vaxtında ödəmədiyi üçün şirkətin 14 gəmisi müsadirə edilib. Həmin gəmilər SOCAR-ın balansına keçərək yeni gəmiçilik şirkəti yaradılıb. 

Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidməti isə Mənsimovun sahib olduğu “Palmali”nin Rusiyadakı törəmə Palmali LLC şirkəti haqda vergi pozuntuları ilə bağlı araşdırmaya başlayıb. Belə ki, şirkətin 2010-2011-ci illərdəki gəlirləri ilə bağlı yanlış məlumatlar verdiyinə dair şübhələr var. Palmalinin vergi borcunun 44 milyon 800 min dollar olduğu qeyd edilir.


Üç üzvü əlil olan Osmanovlar ailəsi gözlərini dikdikləri sosial müavinətdən də uzaq düşüblər. 

Ailə 2015-ci ildən aldığı 470 manatlıq sosial yardımın hesabına yaşayıb, ehtiyaclarını ödəyib. Xəstəlik və sıxıntı içində yaşayan Osmanovların 2017-ci ilin dekabrından yardımı da kəsilib.

"Mənim 3 ildir aldığım pulu niyə kəsiblər, bilmirəm. Məndə heç bir dəyişiklik olmayıb. Nə işləyirəm, nə də imkanın yaxşılaşıb. Yeri gəlsə, daha da pisləşib. Uşaqlarım böyüyüb, məktəbə gedir. Bizdə də əlil bir nəfər deyil. İki körpə uşaqdır, ikisi də əlil”, - deyir Firdovsi Osmanov.

Sosial Müdafiə Fondunun yaşadığı Binəqədi, eləcə də qeydiyyatda olduğu Sumqayıt şöbələrindən Firdovsi Osmanova deyiblər ki, ona yardımın düşür. Özü elektron qaydada müraciət etdikdə isə cavab mənfi olur. 

"İndi kompüterlə müraciət etməliyik. Adam da görmürsən ki, soruşasan niyə belədir?”

Osmanovlara gələn cavabda bir ailənin sosial yardım almaq hüququndan məhrum olmasının iki halı göstərilib:

- ailənin adambaşına düşən kommunal və rabitə xərclərinin cəminin orta aylıq məbləği ölkə üzrə təsdiq olunmuş yaşayış minimumunun 10 faizindən çox olduqda;

- ailənin əmək qabiliyyətli üzvünün orta aylıq gəliri ondan asılı olan səbəblərdən sıfıra bərabər olduqda.

Osmanovların kommunal ödənişlərə 1000 manata yaxın borcu yığılıb. Firdovsi Osmanov hər ay verilən sosial yardımdan 50 manat ayırıb borclarını ödədiyini deyir. İndi isə əlacsız qalıb.

"Mehriban xanım danışır ki, Gürcüstana qaz veririk. Rövnəq Abdullayev deyir ki, humanistlik edirik. Amma mən qazpulunu verə bilmirəm. Mən yaşaya bilmirəm. Səlim Müslümova müraciət edirəm, gərək özünü yandırasan ki, baxsınlar? Mətbuat katibi məni tanıyır, müavinləri tanıyır, 4-5 müavininin qəbulunda olmuşam”, -deyə Firdovsi Osmanov gileylənir.

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyindən şikayətçinin işinin araşdırılacağı söylənildi.

"İndi lap pisdir səhhəti, ağrıları var. Elə bilirəm bunun da vaxtında az qalıb. Bunu da itirəcəm”, - Nübar Osmanova ağrısını dilə gətirir.

İndi ailənin yeganə gəlir mənbəyi 44 yaşlı birinci qrup əlil Ülviyyənin və anasının aldığı pensiyadır. Onunla da borc-xərc edib birtəhər yaşamağa çalışırlar.

Çəkilişdən sonra Firdovsi Osmanov Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Binəqədi şöbəsinə çağırılıb. Ona növbəti həftə sosial yardımla bağlı kömək olunacağı deyilib.


saday KerimovAlmaniyada siyasi mühacirətdə olan Saday Kərimovun doğmaları təhdid olunur

Bu barədə Xeber.İnfo-a S.Kərimov özü məlumat verib: “Bu gün (16.01.2018) valideynlərim yaşayan ünvana - Suraxanı rayonu Hövsan qəs, Elman Qasımov küç, ev 15, mülki geyimli şəxslər gəlib atamdan məni soruşublar. Mənim siyasi fəaliyyətimi dayandırmağımı atamdan istəyiblər. Bir müddətdən sonra yenə gələcəklərini deyib, gediblər”.

Qeyd edək ki, S.Kərimov siyasi fəaliyyətinə görə, Azərbaycanda daim təqib edilib və həbs təhlükəsi ilə üzləşdiyi üçün ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qalaraq, Almaniyaya sığınıb. 


Ramil Usubov 0080rQurban Məmmədov 03 269x300

"… Bu gedişin axırı yaxşı heç nə vəd eləmir” 

Heç kim inciməsin məndən, bu hadisəyə üç gün içində mövqe bildirməyənləri dostluğumdan siləcəyəm. Mənə qorxaq, yaltaq, laqeyd dostlar lazım deyil.
Nifrət, nifrət doğurur.

Mən Daxili İşlər naziri cənab Ramil Usubova səslənirəm:

Hörmətli nazir, durdurun bu qanunsuzluqları.
Bu Vətən, bu Millət bizimdir. Tənqidə dözümlü yanaşmaq lazımdır, deyilən nöqsanları aradan qaldırmağa çalışmaq lazımdır.

Müharibə vəziyyətində olan, torpağı işğal altında olan bir xalqın bir-birilə düşmənçılik etməsi siyasi intihardır.
Göyçay polisinin bu qanunsuz əməllərini dərhal durdurun və bu çirkin “mübarizə üsulu”na son qoyun.
Bu gəncləri Prezidenti təhqir etməyə, ona nifrət etməyə, dövlətindən inciməyə, hakimiyyətinə qarşı düşmən mövqedə durmağa yönəldən sizin polis əməkdaşlarının, harınlamış məmurların, rüşvət içində batan məhkəmələrin, ölkədə mövcud dərəbəylik mühiti yaradanların qanunsuz əməlləridir.
Bir nazir kimi belə mənfi hallara qarşı mübarizə aparmaq Sizin dövləti vəzifənizdir.

Əslində, bu gənclər öz fəaliyyətlərilə, nöqsanları göstərməklə sizə yardım edirlər.
Sizin əməkdaşlar bu hərəkətləri ilə Prezidentə “ayı xidməti” göstərir və ölkədə onsuz da gərgin olan ictimai-siyasi vəziyyəti daha da gərginləşdirirlər.

Hörmətli Ramil müəllim!

Bu gedişin axırı yaxşı heç nə vəd eləmir.

Biz bu vəziyyətdən yalnız və yalnız əl-ələ verməklə, bir-birimizi sevmək, bir-birimizin qədrini bilməklə çıxa bilərik.
Bir gün Baş Qazı Şah Abbasa məruzə edir ki, sabahkı divanda bir oğru, bir quldur, bir də bir dilənçi yarğılanacaq.
Şah soruşur ki, oğru və quldur aydındır, bəs o dilənçinin nə günahı var?
Qazı deyir:

“Şah sağ olsun, o dilənçi şahı bazar meydanında söyürmüş”.

Şah Abbasın o vaxt verdiyi cavab bizim bu günümüz üçün çox ibrətamizdir:

“Qazı, Şah Abbas nə vaxtdan dilənçilərlə dostluq, yoldaşlıq, ortaqlıq edir ki, onu da söysünlər. Get məni söydürən o məmuru tap və ver divana”.

Hörmətli Nazir!

Siz bu gəncin valideynlərinə qarşı bu hərəkətləri etmək əvəzinə, ölkədə prezidentə qarşı nifrət aşılayan əməllərə, o əməllərin sahiblərinə qarşı mübarizə aparın.
Doğru yol budur.
Anlayışla qarşılayacağınıza və təcili tədbirlər görəcəyinizə ümid edir, öncədən təşəkkürümü bildirirəm.


Xəbər verdiyimiz kimi, bir neçə gün əvvəl Neapol dairəsinə yaxın ərazidə inşa edilən hündürmərtəbəli binada yaşayan Ağdam köçkünü ailəsi zorla öz evlərindən küçəyə atılmışdı. Buna səbəb mənzilin eyni anda iki nəfərə satılması və tərəflərdən birinin məhkəmə çəkişməsini udması olmuşdur. (Təfsilatı bu linkdə: http://ovqat.com/manset/16152-neapol-dairsind-bir-ail-col-atld-haqverdiyevlrin-ikinci-qacqnlq-hyat.html)

İkinci dəfə qaçqınlıq həyatı yaşayan ailənin indiki vəziyyətini öyrənmək üçün Arifə Haqverdiyeva ilə əlaqə saxladıq. Arifə xanımın bildirdiyinə görə, hazırda atasıgilə pənah gətirib və ikiotaqlı mənzildə 12 nəfərlə yaşamaq taleyilə üz-üzə qalıblar. Lakin evə sığışmadıqlarından əşyalarını atasıgilə qoyan Haqverdiyevlər hazırda gah bu, gah o biri qohumun evində gecələməli olurlar.

Çıxarıldıqları evə gəlincə isə, icra məmurları tərəfindən onlardan aktlaşdırılaraq  təhvil alınan mənzilin siqnalizasiya sisteminin kodu dəyişdirilərək, digər iddiaçının telefonuna yüklənib:

“Bizi evdən çıxaran icra məmurlarıyla razılıq əldə etmişdik ki, məzilin sahibi aydınlaşdırılana qədər  oraya heç kim girməyəcək və bunun üçün də siqnalizasiya quraşdırılacaq. Razılığa əsasən, mənzilin açarı Xətai rayon Mühafizə polisində saxlanılacaq və evdə qurulan siqnalizasiya sistemi mənim mobil telefonuma yüklənəcək. Biz ayın 10-da mənzilimizdən bayıra atıldıq. Üzərindən bir gün keçəndən sonra isə, yəni 11.01.2018 - ci il tarixində  bir neçə dəfə mobil telefonuma evə kənar şəxslərin müdaxiləsi ilə əlaqədar mesajlar gəldi. Bu barədə Xətai rayon İcra şöbəsinin məmuru Gündüz Sadıqova müraciət etdik. Onun verdiyi məlumata görə, guya, mühafizə polisinin əməkdaşları siqnalizasiya qoşanlarla birlikdə mənzilin yenidən sxemini çəkmək məqsədilə evə daxil olublar. Lakin atam Haqverdiyev Əlfi Qara oğlu və həyat yoldaşım Abbasov Elşad Sulduz oğlu Xətai rayonu Mühafizə polisinə gedib məsələylə maraqlananda əsl həqiqət ortaya çıxdı. Məlum oldu ki, mənzilimizin açarı Xətai rayon İcra şöbəsinin icra məmuru Gündüz Sadıqova 10.01.2018 – ci il tarixində, yəni bizi evdən zorla çıxardıqları gün təhvil verilibmiş. Gündüz Sadıqov isə elə həmin gün Xuraman Mirzəyevanın oğlu Elsəvər ilə birlikdə yaşadığımız ünvana daxil olmuş və siqnalizasiya kodunu dəyişdirərək, onların mobil telefonuna yönləndirmişdir”.

Arifə xanım bir vətəndaş kimi bu cür aldadılmasını isə Azərbaycan hüquq sisteminə yaraşdırmır və Ədliyyə Nazirliyindən tutmuş, Xətai rayon prokurorluğuna qədər müxtəlif orqanlara şikayət məktubları göndərib.

Qeyd edək ki, mübahisəli mənzil “Əzizbəyov M. K.” MMC tərəfindən inşa olunub və iki fiziki şəxsə satılıb. Hazırda tikinti şirkətinin rəhbəri dələduzluq maddəsi ilə həbsdədir, amma bu, aldadılmış şəxslərə vurulan zərəri kompensasiya etmir. Vətəndaşlar arasında mənzillərin kimə məxsusluğu barədə ciddi çəkişmələr var və tərəflər dövlət orqanlarından haqlarının geri qaytarılmasına köməklik gözləyirlər. Şikayətlərdən isə  belə anlaşılır ki, hökumət orqanları vətəndaşları aldadaraq məsələləri yoluna qoymağa üstünlük verirlər.

Ağdam qaçdını olan Haqverdiyevlər ailəsi Bakı şəhəri, Xətai rayonu, Telnov (Xocalı) küçəsi 2347/48 - ci məhəllədə yerləşən “Əzizbəy-KM” MMC - yə məxsus binanın 3 - cü girişin 10 - cu mərtəbəsindəki 252 saylı, sahəsi 102.0 km olan 2 otaqlı mənzilə 100 min manata qədər vəsait xərcləyib və 2014-cü ildən həmin ünvanda yaşayır. Ailə, valideynlərdən və 2 qız uşağından ibarətdir və onlar Ali Məhkəmənin hökmüylə qışın oğlan çağında küçəyə atılıblar. Ali Məhkəmənin bu hökmü çıxararkən təsadüfən ekspertiza rəyini gözdən qaçırdığına inanan Haqverdiyevlər yenidən I instansiya məhkəməsindən başlayaraq, hüquqlarını bərpa etməyə çalışırlar. 


““Həzi Aslanov” stansiyasından “Dərnəgülə” hərəkət edən qatar “Qara Qarayev” stansiyasına daxil olanda təxminən 60 yaşında kişi özünü qatarın altına atmağa cəhd edib. Amma qatarın altına ata bilməyib. Buna baxmayaraq, qatar onu vurub platformaya atıb. İntihara cəhd edən şəxsin kimliyi artıq müəyyən edilib. Bu, 1971-ci il təvəllüdlü Cəlilov Cəmil adlı şəxsdir. O, xəstəxananın reanimasiya şöbəsində dünyasını dəyişib. Dünyasını dəyişən şəxs Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, birinci qrup əlil olub”.

Belə bir xəbər qarşıma çıxdı. Hadisə bu gün Bakıda baş verib. Bir neçə nüans diqqətimi çəkdi. Bu xəbəri oxumamışdan bir az əvvəl sosial şəbəkədə maraqlı və müqayisəli bir foto qarşıma çıxmışdı. Təqribən 46 yaşında görünən 70 yaşlı Hadi Rəcəbli tans oynayır, yeganə oğlunu Qarabağda şəhid vermiş 46 yaşlı ata 70 yaşlı görkəmdə. 26730680 1868587890098154 4828981859594530064 nFoto vicdanı olanlar üçün çox ağrıdıcı təsir bağışlayırdı. İntihar edən 46 yaşlı Qarabağ döyüşçüsünün də 60 yaşlı kimi xəbərdə təqdim olunması bu üzdən diqqətimi çəkdi. Problem 46 rəqəmində deyil məncə. Niyə bu ölkədə Qarabağ qaziləri, döyüşçüləri intihar edir? 46 yaşında 60, 70 yaşlı göründükləri üçünmü?

60 yaşında görünən Qarabağ döyüşçüsünün intihar etməsi ilk hadisə deyil, heç sonuncu da olmayacaq. Maraqlı olan odur ki, bu qazilər hansısa məmurla döyüşü uduzduqlarını bu şəkildə göstərirlər. İntihar edən qazilərin intihar səbəblərini araşdırsanız görəcəksiniz ki, halal hüquqları uğrunda mubarizə apar qazinin qarşısını bir məmur kəsib, məmur baryerini aşa bilməyən qazi, məğlubiyyətini intiharla qeyd edib.

Ancaq qazilərin intiharından yazmaq istəmirəm. Axı qazilərlə birlikdə ömrünün bahar çağına yeni qədəm qoyan, arzular səmasında yaşayan gənclər, hətta məktəblilər, hətta və hətta son günlərini yaşayan ahıllar da növbədənkənar tabuta soxulurlar. Ölüm cərgəsini pozaraq cəmiyyətdə natarazlıq yaradan şəxslərə haqq vermirəm, düzü. Amma düşünürəm ki, heç kim ciddi səbəb olmadan həyatla vidalaşmaz. Bir neçə dəfə görüşdüyü qızla vidalaşmağı həyatının böyük faciəsi, təlatümü, zəlzələsi, vəlvəəsi hesab edən şəxs sizcə, belə asanlıqla yaşamağa əl sallayır?

Əlbəttə ki, yox. Hər kəsi əl sallamağa fərqli səbəblər məcbur edə bilər. Məncə vida törəni hər hansı bir səbəbə bağlı deyil - ümidsizliyə, hər şeyin bitdiyinə, xoşbəxtliyin yollarının qapandığına görə qurulur. El arasında buna intihar deyirik, cəsədlə bərabər arzuları da torpağa tapşırırıq. Təkcə “qəhrəman”ın arzularını yox, onun kimi əlini hər yerdən üzən yüzlərlə insanın arzularını.

Matəm notlarını dərhal dəyişib, fikrimi ritmik davam etmək istəyirəm. Çünki, intiharın səbəbləri, cəmiyyət üçün fəsadları nə bilim nələri, nələri barədə yazılanları toplasaq cildlərlə kitablar olar. Ona görə mən 2107-ci ildə canına qəsd edənlərin sayı barədə təqribi bir məlumat verib, ritmik notlara üstünlük verirəm. Deməli, arxada qoyduğmuz ildə təqribən 420 nəfər həyatla növbədənkənar vidalaşıb – intihar edib. Mən növbədənkənar terminini ikinci dəfə səbəbsiz işlətmədim. Çoxdan oxuduğum bir əsərdə (müəllifi və əsərin adını unutmuşam) yazılırdı ki, insanın doğulması ölüm növbəsinə durmaqdır. Belliklə, hər kəs öz növbəsində ölür. İntihar edənlər isə növbədənkənar öldükləri üçün Allah onları bu ədəbsizliyə və qanuna tabe olmadıqlarına görə bağışlamır. Təbii ki, bədii və obrazlı yanaşmadır. Bununla da işim yoxdur.

 Heç ritmik not məsələsini də səbəbsiz işlətmədim. Ama bunun səbəbini dəyərli oxucular tapmalıdırlar...

başqa bir xəbərdə oxumuşdum ki, rayonların birində banka borcu olan şəxs özünü bankın qabağında yandırıb, digəri hakim ədalətsiz qərar verdiyi üçün məhkəmə binasının qarşısında özünə atəş açıb, biri də anons etmişdi ki, Bakıya gəlib əmək haqqını verməyən partiya qərargahının qarşısında üstünə benzin tökəcək. Birmənalı olaraq görürük ki, intihar edənlərin əksəriyyəti nəyə yaxud kiməsə etiraz olaraq bu yolu seçir. Nəticədə cəmiyyətdə tarazlıq pozulur, insanlar çıxış yolunu özünəqəsddə görürlər.

Yenə birmənalı deyirəm özünəqəsd, növbədənkənar ölmək, lap elə siz deyən olsun intihar heç bir mənada yaxşı hal və çıxış yolu deyil. Yox, madamı ki, çıxış yolu hesab edirsiniz, heç olmasa canınızın dəyərini bilin və ölümünüzlə kimlərəsə pis örnək olmayın. Məsələn, bankın qarşısında özünü yandırmaq istəyən zavallı, benzini üstünə qıraqda töküb bank müdirini qucaqlayaraq alışqanı yandıra bilməzmi? Bununla da narazı qaldığı idarədə özünü yandırmaqla ona qarşı zülm edəni də alışdırar, həm intiqamını almış olar, həm də geridə qalanların canı qurtular həmin şərəfsizdən. Əsir düşəcəyini görüb əl qumbarasını partladaraq özünü və düşməndən də bir neçəsini öldürən qəhrəmanlarımız azmı olub?

Bu rejimin vecinə deyil, ildə 420 nəfər intihar elədi, ya eləmədi. Ama 420 nəfərdən çox demirəm, 10-ca dənəsi özü ilə birlikdə dediyim kimi bir neçə zülm əhlini aparsa, hakimiyyətin yekəqarın məmurlarının canına qorxu düşər, ya düşməz? Can şirindi, ondan sonra məmurun ağzı nədi özbaşınalıq eləsin.

Hə, deyəcəksiniz, əlin yağlıdı öz başına çək. Mən də deyəcəm ki, mən növbəmi pozacaq qədər cəsarətli deyiləm. Siz bu cəsarəti özünüzdə görürsünüzsə, buyurun...

maxresdefault 1Cavid Cabbarlı

İlahiyyatçı, jurnalist 


"Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” layihəsi hazırlanıb və ictimaiyyətə təqdim olunub.

 "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” layihəsini Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Orfoqrafiya Komissiyası və AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu hazırlayıb. Layihə Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin 28 dekabr 2017-ci il tarixində keçirilən iclasında müzakirə olunub və çap üçün tövsiyə edilib.

Qaydalar layihəsi təsdiq olunması üçün Nazirlər Kabinetinə göndəriləcək.

"Report" layihənin tam variantını təqdim edir:

Əsl Azərbaycan sözlərinin yazılışı

1. Azərbaycan dilinin lüğət tərkibində əksəriyyət təşkil edən milli sözlərin bir çoxu deyildiyi kimi yazılır: addım, dəniz, gəlin, günəş, qoşun, oğul və s.

2. Son səsi [x] və ya [ğ] kimi tələffüz olunan milli sözlər q hərfi ilə yazılır: ayaq, bar­maq, bulaq, dayanacaq, qatıq, qonaq, otaq, yaxşılıq, yanaq və s. Bu qəbildən olan sözlərə saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda yazıda q~ğ əvəzlənməsi baş verir: ota­­­ğa, bulağın, qonağımız və s.

Qeyd: Son səsi [kʹ] kimi tələffüz olunan bir qrup alınma sözlər də q hərfi ilə yazılır: filoloq,ittifaq, müstəntiq, natiq, şəfəq, texnoloq, üfüq, vərəq və s. Əsl Azərbaycan sözlərindən fərqli ola­­­raq, bu qəbildən olan sözlərin sonuna saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda yazıda heç bir də­yi­şik­lik baş vermir: filoloqa, şəfəqi, üfüqə və s.

3. Son səsi [xʹ] kimi tələffüz olunan iki və çoxhecalı milli sözlər k hərfi ilə yazılır: bilək, birlik, külək, ürək, üzərlik, üzük və s. Bu qəbildən olan sözlərə saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda yazıda k~y əvəzlənməsi baş verir: biləyi, bir­li­yimiz, ürəyim, üzüyün və s.

Qeyd: Söz sonunda [k] kimi tələffüz olunan əksər alınma sözlərə isə bu qayda şamil edil­mir, yəni onlarda əvəzlənmə baş vermir: əmlak-əmlaka, iştirak-iştirakımız, mexanik-mexanikə, şərik-şəriki, tex­nik-texnikin və s.

4. Son səsi həm [t], həm də [d] kimi tələffüz olunan iki və çoxhecalı milli sözlər d ilə yazılır: bulud, palıd, söyüd və s. Bu qayda ona əsaslanır ki, həmin söz­lə­rə saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda sondakı samit [d]kimi səslənir.

Qeyd: Polad, sənəd, təqaüd və s. kimi alınma sözlər də bu qaydaya əsaslanır.

5. Son səsi həm [k], həm də [g] kimi tələffüz olunan milli sözlər g hərfi ilə yazılır: çələng, pələng, səhəng, tüfəng və s. Dördüncü bənddəki qayda bu sözlərə də aiddir.

Qeyd: Bu qayda ahəng, qəşəng, nəhəng kimi alınma sözlərə də şamil edilir.

6. Son səsi həm [c], həm də [ç] kimi tələffüz olunan sözlər c hərfi ilə yazılır: kərpic, qılınc, ülgüc və s. Dördüncü bənddəki qayda bu bəndə də aiddir.

7. Ədəbi tələffüzdə ilk səsi [ı] ilə deyilən sözlər olmadığı üçün aşağıdakı milli sözlər i ilə yazılır: ilan, ildırım, ilğım, ilxı, ilıq, inanmaq, işartı, işıq və s.

Alınma sözlərdə saitlərin yazılışı

8. O saitli alınma sözlər [a] və ya [o] ilə tələffüz edilməsindən asılı olma­ya­raq, o ilə yazılır: avtomat, ensiklopediya, kollec, kollektiv, kom­bi­nat, laborant, Moskva, motor, obyekt, Odessa, poçtalyon, poema, poeziya, problem, pro­fes­sor, solist, velosiped və s.

9. İkinci hecasındakı saiti [i], bəzən də [ü] ilə tələffüz olunan ərəbmənşəli sözlər ənənəvi-tarixi prinsipə əsasən i ilə yazılır: külli (miqdarda), müdir, müdrik, müflis,müxbir, müxlis, münbit, münsif, mürid, mürşid, müsibət və s.

Qeyd: Mühüm və üfüq sözlərindəki ikinci heca ü hərfi ilə yazılır.

10. Mənbə dildə tərkibində u saiti ilə yazılan və [yu] kimi tələffüz olunan aşağıdakı sözlər ədəbi dilimizin fonetik qaydalarına uyğun olaraq ü ilə yazılır: alüminium, bülleten, büro, jüri, karbürator, kompüter, Lüksemburq, paraşüt, süjet, tütor, uvertüra və s.

11. Sonu a saiti ilə bitən alınma sözlər iki cür yazılır:

a) Aşagıdakı sözlərin sonunda a hərfi ya­zıl­mır: aksiom, anket, ap­tek, atmosfer, fab­­rik, fonem, kaset, kayut, konfet, kontor, qəzet, qrafem, qravür, qrup, leksem, lent, ma­şın, perspektiv, planet, pyes, reklam, rezin, sistem, sis­tern, sitat, teorem, vitrin və s.

b) sonundakı a saiti atılarkən mənası anlaşılmayan və ya başqa məna verən sözlər mənbə dildəki kimi a hərfi ilə yazılır: botanika, doktrina, forma, kamera, qram­ma­tika, norma, poetika, poeziya,respublika, taktika və s. Belə sözlərin sonun­da a hərfi ya­zılmadıqda məna dəyişikliyi baş verir. Məsələn, botanika elm sahəsi olduğu hal­da, botanik sahə üzrə mütəxəssisdir.

12. "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”nin 2013-cü il nəşrində metafor, profilaktori, sanatori şəklində verilmiş sözlərin metafora, profilak­to­riya, sana­to­ri­ya kimi yazılması tövsiyə olunur.

13. Mənbə dildə birhecalı olub, tələffüz zamanı, adətən, sonundakı iki samit arasına i və ya ü saiti artırmaqla tələffüz olunan ərəbmənşəli sözlər iki cür yazılır:

a) ikisaitlə yazılanlar: ağıl, cisim, eyib, ətir, feil, fəsil, fikir, heyif, isim, izin, qəbir, qədir, qisim, meyil, Misir, nəsil, ömür, səbir, sətir, sinif, şeir, şəkil, zehin;

b) bir saitlə yazılanlar: cəbr, əmr, əsl, həbs, həsr (etmək),hökm, hüsn,hüzn, hüzn, kəsr, qəbz, qəhr, qəsr, nəbz, nəfs, nəsr, sehr, sədr, üzr, üzv, zülm və s.,

Bu qisimdən olan sözlərin bir çoxu iki saitlə yazıldıqda başqa mənalı sözlər – paronimlər alınır: əsl –əsil, əsr – əsir, həsr – həsir, kəsr – kəsir , nəfs – nəfis və s.

Söz köklərində samitlərin yazılışı

14. Rus dilində tərkibində ц samiti olan Avropa mənşəli alınma sözlərin ya­zı­lışında aşağıdakı qaydalar əsas götürülür:

a) ümumi isimlər s ilə yazılır: aseton, dosent, konsert, lisey, sex, sement, senzura, sirk və s.

Qeyd: Vitse sözü istisnadır, ts ilə yazılır.

b) xüsusi isimlərdə sözün əvvəlində s ilə (Setkin, Sialkovski və s.); sözün ortasında və axırında isə ts (Motsart, Muromets, Vorontsov və s.) yazılır:

15. Rus dilində tərkibində щ hərfi olan alınma sözlərin yazılışında aşağıdakı qaydalar əsas götürülür:

a) sözün əvvəlində və sonunda işlənən щ samiti əvəzinə ş yazılır:

borş, Şedrin, Şerba, Şors və s.

b) Sözün ortasında işlənən щ samiti əvəzinə qoşa şş yazılır: Quşşin,

meşşan, Pleşşunov, Vereş­şa­gin və s.

16. Rus dili vasitəsilə dilimizə keçmiş aşağıdakı alınma sözlər (ümumi və xü­susi isimlər) əslinə uyğun olaraq h hərfi ilə yazılır: Haaqa, Hamburq, har­mo­ni­ya, Havana, Hegel, hektar, heroqlif, Heyne, hidrogen, himn, hospital, Höte, hu­­­manizm və s.

17. Birinci və ikinci hecasındakı samiti, əsasən, [m] ilə tələffüz olunan sözlər n samiti ilə yazılır: anbar, günbəz, İstanbul, qənbər, sünbül, şənbə, tənbəl, zənbil.

Kombayn, kombinat, kömbə, pambıq sözləri istisnadır.

18. -iy, -skiy ilə qurtaran xüsusi isimlərin sonundakı y samiti yazılmır: Qorki, Mayakovski, Yaroslavski.

19. Kimyəvi element adları mənbə dildəki kimi yazılır: kalium, maqnezium, natrium və s.

20. Mənbə dildə [c] kimi tələffüz olunan alınma sözlər c hərfi ilə də yazılır: Cek London, cemper, Siciliya və s.

21. Mənbə dildə g samitli alınma sözlər g ilə də yazılır: biologiya, dialek­to­lo­giya, general, genezis, geologiya, gigiyena, gimnastika, gitara və s.

22. Aşağıdakı sözlərin mənbə dildəki yazılışı əsas götürülərək, k hərfi ilə yazıl­ma­sı məqsədəuyğun sayılır: əskər, əskinas, İskəndər, işkəncə və s.

Qeyd: Bu sözlər dilimizdə məhz tələffüzlərinə əsasən indiyədək g hərfi ilə yazılmışdır. Belə ki, mənbə dildə yanaşı gələn kar samitlərdən (sk, şk) ikincisi (k) tələffüzdə cingiltiləşərək, onun cingiltili qarşılığına (g) keçmişdir.

23. Mənbə dildə w samitli alınma sözlər Azərbaycan dilində v ilə yazılır: veb-sayt, Vilyam, vindos, vörd və s.

Qoşasaitli və qoşasamitli sözlərin yazılışı

24. Kökündə eynicinsli və müxtəlifcinsli qoşa sait işlənən alınma sözlər ədəbi dildəki tələffüzündən asılı olmayaraq, qoşa saitlə də yazılır: ailə, bədii, camaat, əcaib, əmtəə, ideal, maaş, müalicə, okean, saat, stadion, zəif və s.

25.Milyon və milyard sözləri mənbə dildəki yazılışından asılı olmayaraq, bu şəkildə yazılır.

26. Hecalarından biri p samiti ilə bitib, sonrakı hecasının ilk samiti [b] kimi səslənən sözlər qoşa pp samitiilə yazılır: guppultu, hoppanmaq, şappıltı, tap­­pıl­tı, toppuz və s.

27. Hecalarından biri k samiti ilə bitib, sonrakı hecasının ilk samiti [g] kimi səslənən sözlər qoşa kk samitiilə yazılır: mürəkkəb, mütəkkə, səkkiz və s.

28. Hecalarından biri t samiti ilə bitib, sonrakı hecasının ilk samiti [d] kimi səslənən sözlər qoşa ttsamitiilə yazılır: əlbəttə, hətta, Səttar və s.

29. Hecalarından biri q samiti ilə bitib, sonrakı hecasının ilk samiti [kʹ] kimi səslənən sözlər qoşa qq samiti ilə yazılır: diqqət, doqquz, saqqal və s.

30. İki sait arasında gələn qoşa samitli sözlər qoşa samitlə yazılır: ballada, ka­­pella, kassa, klassik, qəyyum, libretto, nəqqaş, operetta, səyyar, şassi, vassal, və s.

Qeyd: Mənbə dildə tərkibində ll, nn, pp qoşa samitləri olan alınma sözlər aşağıdakı kimi yazılır: paralel, anten, ton, qrup, aparat və s.

31. Mənbə dildə sonu qoşa samitlə bitən iki və ya çoxhecalı sözlər bir sa­mit­lə yazılır: hüsnxət, kiloqram, kilovat, metal, mühüm, rəsmxət, sərhəd və s.

32. Təkhecalı sözlərin sonunda qoşa samitin hər ikisi yazılır: fənn, haqq, hiss, xətt, küll, rədd, sirr, vatt, zənn, zidd və s.

Belə sözlərə samitlə başlanan şəkilçi artırdıqda onların kökündəki qoşa sa­mitlərdən biri düşür: fənn – fənlər, haqq – haqsız, xətt – xətdən, sirr – sirlər və s.

Qeyd:Bu qayda hiss və küll sözlərinə şamil edilmir. Çünki həmin sözlərin son samitlərindən bi­ri­ni atdıqda onlar başqa məna daşıyır: his (ocağın hisi), kül (siqaretin külü). Hiss sözünə yalnız –siz şəkilçisini artırdıqdakökdəki s samitlərindən biri ixtisar olunur.

33. Mənbə dildə bəzi təkhecalı və çoxhecalı sözlərin sonunda işlənən qoşa ss samitindənyalnız biri yazılır: ekspress – ekspres, konqress-konqres, stress – stres və s.

34. Mənbə dildə ss qoşa samiti ilə başlayan ssenari sözünün əvvəlində bir s hərfi yazılır: senari. Həmin sözdən düzələn sözlərdə də bu qaydaya əməl edilir.

35. Mənbə dildə söz ortasında qoşa ss samiti olan aşağıdakı sözlər də bir s hərfi ilə yazılır: masaj, pasaj, şose və s.

36. Mənbə dildə tərkibində qoşa mm samiti olan və sonu a saiti ilə bitən sözlər aşağıdakı kimi yazılır: diaqram, proqram, stenoqram, teleqram və s.

37. Əvvəlki orfoqrafiya lüğətlərində tərkibində -iyyat,- iyyət və -iyyə şə­kil­çisi olan sözlər qoşa yy samiti ilə yazılmışdır. Hazırda həmin sözlər bir [y] ilə tə­ləf­füz olunur. Buna görə də fonetik prinsipə əsaslanaraq tərkibində həmin şəkilçilər olan sözlərin bir y ilə yazılması məqsədəuyğun sayılır. Məsələn: cərrahiyyə - cər­ra­hiyə, döv­riy­yə – dövriyə, ədəbiyyat – ədəbiyat, fəaliyyət – fəaliyət, maliyyə – maliyə, üs­lu­biy­yat – üslubiyat və s.

Qeyd: Qəyyum, səyyah, səyyar, səyyarə, təyyar kimi sözlər istisnadır. Ehtiyat, mərsiyə, saniyə, təhkiyə, tərbiyə, təziyə, tövsiyə kimi sözlər isə indiyədək bir y ilə yazılmışdır və onların yazılışı olduğu kimi qalır.

Şəkilçilərin yazılışı

38. Sözdüzəldici şəkilçilər aşağıdakı kimi yazılır:

1) Bir cür yazılan alınma şəkilçilər:

-i şəkilçisi: cənubi, daxili, elmi, həyati,Naxçıvani, şimali, Şirvani, tarixi və s.

Sonu saitlə bitən sözlərdə bu şəkilçi –vi şəklində olur: ailəvi, dairəvi, Gəncəvi, kimyəvi, kütləvi və s.

-varı şəkilçisi: buynuzvarı, qalxanvarı, üzükvarı, yüngülvarı və s.

-stan şəkilçisi: Samitlə bitən sözlərdə bu şəkilçinin əvvəlinə ahəng qanununa uyğun olaraq ı, i, u, ü saitləri artırılır: Dağıstan, Türkmənistan, Monqolustan, Türküstan. Saitlə bitən sözlərdə isə şəkilçi olduğu kimi qalır: Gürcüstan.

2) İki cür yazılan şəkilçilər:

Kar samitlə bitənlərdə: -qan, -kən; cingiltili samitlə bitənlərdə -ğan, -gən:

burulğan, çalışqan, deyingən, döyüşkən, sürüşkən, yapışqan və s.

3) Dörd cür yazılan şəkilçilər:

-kı, -ki, -ku, -kü şəkilçisi: axşamkı, bildirki, gündüzkü, onunku, səhərki və s.

Sifət və isim düzəldən -ı, -i, -u, -ü şəkilçisi: badımcanı, Ceyranı, çərkəzi, darçını, dərbəndi, gümüşü, narıncı, novruzu, Vağzalı və s.

Sonu saitlə bitən sözlərdə bu şəkilçilərin əvvəlinə y samiti artırılır: bənövşəyi, buğdayı, xurmayı, sürməyi və s.

4) Feil köklərindən isim və sifət düzəldən şəkilçilər.

Sonu kar samitlə bitən sözlərdə:

- qı, -ki, -qu, -kü: asqı, pusqu, seçki, sürtkü və s.

- qın, -kin, -qun, -kün: bitkin, ötkün, satqın, tutqun və s.

Sonu cingiltili samitlə bitən sözlərdə:

-ğı, -gi, -ğu -gü: bölgü, çalğı, vergi, vurğu;

-ğın, -gin, -ğun, -gün: əzgin, qırğın, süzgün, yorğun.

39. Rəqəmlə yazılan miqdar saylarına mənsubiyyət və hal şəkilçiləri əlavə edildikdə şəkilçidən əvvəl defis qoyulur: 2-yə, 3-də, 5-i, 6-nın, 17-si, 20-dən. Ərəb rəqəmlərindən sonra ahəngə görə sıra sayının şəkilçisi ixtisarla (-cı, -ci, -cu, -cü) yazılır: 2-ci, 3-cü, 6-cı, 10-cu.

40.Roma rəqəmlərindən sonra şəkilçi yazılmır: beşinci – V, onuncu – X və s.

Mürəkkəb sözlərin yazılışı

41. Aşağıdakı mürəkkəb sözlər bitişik yazılır:

a) bir vurğu ilə deyilən müxtəlif sözlər: arabir, balacaboy, beşillik, beş­mər­təbəli, bugünkü, Bülbüloğlu, Çər­kəz­qızı, dilucu, Əliağa, gülərüz, günəbaxan, hərgecəki, Həsənoğlu, köhnəfikirli, qalxanabənzər, qanunvericilik, qara­saç­lı, Qənbərqızı, qurultayqabağı, müxtəliftərəfli, özbaşınalıq, soyuqqanlı, türk­mən­şəli, ucdantutma, ümum­b­ə­şə­ri, yenifikirli və s.

b) eyni feil kökünün təkrarı və a, ha bitişdiricilərinin vasitəsilə yaranan mürəkkəb isimlər: gəlhagəl, qaçaqaç, tutatut, vurhavur və s.

Qeyd: Sözün kökü kar samitlə bitdikdə a, cingiltili samitlə bitdikdə isə ha bitişdiricisi yazılır.

c) eyni sözün təkrarı və ba, bə bitişdiricisinin vasitəsilə yaranan mürəkkəb zərflər: addımbaaddım, aybaay, günbəgün,ilbəil və s.

ç) kino və foto sözləri ilə başlanan mürəkkəb isimlər: fotoalbom,

fotomüxbir, kinofilm, kinoteatr və s.

42.Tərkibində anti, audio, avia, avto, makro, mikro, mini, mono, multi, nano, neo, post, super, ultrahissəcikləri olan mürəkkəb sözlər bitişik yazılır: antivirus, multikulturalizm, superdövlət, supermarket, aviasalon, avtopark, miniavtobus, nanotexnologiya, nanohissəcik, neofaşizm, neorealizm, postsovet, postmodernizm və s.

43. Tərkibindəki sözlərin səciyyəsindən asılı olaraq aşağıdakı mürəkkəb sözlər defislə yazılır:

a) qoşa sözlər: adda-budda, aşıq-aşıq, az-maz, dedi-qodu, əzik-üzük, həlləm-qəlləm, kağız-kuğuz,qara-qura, qonaq-qara, sür-sümük, top-top və s.

b) tərkibində eks, əks, kontr, qeyri, ober, vebhissəcikləri olan mürək­kəb sözlər: eks-prezident, əks-səda, kontr-admiral, qeyri-adi, qeyri-iradi, ober-leytenant, veb-dizayner, veb-səhifə, vitse-admiral;

c) izafət tərkibləri: həddi-büluğ, külli-aləm, külli-ixtiyar, nöqteyi-nəzər,

tərcümeyi-hal, tərzi-hərəkət;

ç) cəhətlər arasını bildirən mürəkkəb sözlər: cənub-qərb, şərq-qərb, şimal-şərq;

d) tərkibində mənaca bir-birinə yaxın və ya zidd anlayışları bildirən sözlər: ab-hava, adlı-sanlı, ağıllı-kamallı, alğı-satqı, az-çox, baş-ayaq, dərə-təpə, dinməz-söyləməz, elə-belə, gec-tez, iki-üç, naz-qəmzə, nəvə-nəticə, ölüm-itim, pis-yaxşı,

söz-söhbət, təhvil-təslim, ucsuz-bucaqsız və s.

e) ölçü vahidlərini bildirən isimlər: kiloelektron-volt, kilovat-saat, qram-kalori və s.

ə) birinci tərəfi sifətin dərəcə əlaməti kimi işlənən açıq və tünd sözlərinin, eləcə də müəyyən məna çalarlığı bildirən ala sözünün iştirakı ilə yaranan mü­rək­kəb sifətlər: açıq-sarı, ala-seyrək, tünd-göy və s.

Köməkçi sözlərin yazılışı

44. İdi, imiş, ikən köməkçi sözləri adlardan (isim, sifət, say, əvəzlik) və saitlə qurtaran zərflərdən və feillərdən sonra ayrı, samitlə bitən feillərdən sonra həm ayrı, həm də ilk saiti buraxılaraq, şəkilçiləşmiş variantlarda bitişik yazılır: ata idi, ata ikən, ata imiş, gəlirkən, gəlməli idi, gəlməli ikən, gəlməli imiş, gəlmiş imiş,

gəlmişdi, uşaq idi, uşaq ikən, uşaq imiş və s.

Qeyd: Saitlə bitən feillərdən sonra gələn bu köməkçi sözlərin ilk saiti buraxılaraq y bitiş­diri­cisinin əlavəsi ilə yazılışı da məqbul sayılır: almalıydı, gəlməliymiş, alaydı, alasıydı, gəl­mə­liy­di və s.

45. Qoşmalar iki cür yazılır:

1) birhecalı qoşmalar (-can, -cən, -dək, -tək) aid olduqları sözə bitişik yazılır: dağacan, evəcən, küçəyədək, quştək;

Qeyd: Xas qoşması istisnadır, aid olduğu sözdən ayrı yazılır: Bu dilə xas xüsusiyyət.

2) ikihecalı qoşmalar (ilə. kimi, qədər, ötrü, təki, təkin, üçün) aid olduqları sözdən ayrı yazılır: evə qədər, adam kimi, ondan ötrü, sənin təki, şagird üçün.

Qeydlər:

1) İlə qoşması samitlə bitən sözlərdə ahəng qanununa uyğun olaraq -la, -lə şəklində bitişik yazıla bilər: çəkiclə, qatarla, qələmlə və s.

2) etibarilə, köməyilə, məqsədlə, məqsədilə, münasibətilə, vaxtilə, vasitəsilə sözləri yalnız bu şəkildə yazılır.

46. Aşağıdakı mürəkkəb bağlayıcılar bitişik yazılır: çünki, habelə, halbuki, həmçinin, hərçənd, hərgah, nəinki, yaxud, yainki.

47. Aşağıdakı bağlayıcılar və bağlayıcı sözlər ayrı yazılır: belə ki, bu­na görə də, bunun üçün, bununla da, daha da, guya ki, həm də, odur ki, ona görə də, ona görə, onun üçün də, tutaq ki, və ya, və yaxud, yoxsa ki.

48. Ədatlar sözlərdən ayrı yazılır: daha gözəl, dedim də, di get, ən yaxşı, gör ha, lap pis, sən ki.

-mı, -mi, -mu, -mü; -sana, -sənə və -ca, - cə ədatları istisnadır. Onlar aid olduqları sözlərə bitişik yazılır: A kos-kosa, gəlsənə, torbanı doldursana? İndicə gəlmişsən?Kitabdırmı? Qəşəngdirmi? Oxudumu? Yaxşıca dincəldim.

Qeyd: -mı, -mi, -mu, -mü sual ədatı -da, -də köməkçi nitq hissəsindən sonra işləndikdə ayrı yazılır: O, yenə də mi danışacaq? Sən də mi gedirsən?

49. Eyni nidanın təkrarından əmələ gələn nidalar defislə yazılır: bəh-bəh,

ha-ha-ha, pəh-pəh, uy-uy, vay-vay

50. Müxtəlif sözlərdən əmələ gələn nidalar ayrı yazılır: ay aman, ay haray.

Birinci hərfi böyük yazılan sözlər

51. Ad, soyad və təxəllüs bildirən sözlərin (bəy, oğlu və qızı sözlərindən başqa) birinci hərfi böyük yazılır: Bəxtiyar Vahabzadə, İmadəddin Nəsimi, Mehdi Hüseynzadə, Məhəmməd Füzuli, Mirzə Fətəli Axundzadə, Nizami Gəncəvi, Sə­məd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Süleyman Sani Axundov, Şah İsmayıl Xətai, Uzun Həsən, Üzeyir bəy Əbdülhüseyn oğlu Hacıbəyli və s.

Qeyd: Xüsusi isimlər cəm şəkilçisi qəbul etdikdə də böyük hərflə yazılır: Nizamilər, Füzulilər, Hacı Qaralar, Həzi Aslanovlar, Mehdi Hüseynzadələr və s.

52. Bədii əsərlərdə heyvanlar və cansız əşyalar surət kimi işləndikdə böyük hərflə yazılır: Alapaça, Badə, Bəng, Bozdar, Qarğa, Qırat, Məstan, Samo­var, Tülkü və s.

53. Tarixi hadisələrin, dövrlərin, sülalələrin, nomenklatur terminlə işlənən yer adlarının, eləcə də qədim yazılı abidələrin və s. adlarının birinci sözünün ilk hərfi böyük yazılır: Azadlıq meydanı, Çaldıran döyüşü, Dəmir dövrü, Xəzər dənizi,

Orxon-Yenisey abidələri, Sasanilər dövrü, Səfəvilər sülaləsi, Şuşa qalası Ver­sal sülhü, Vətən müharibəsi, Yeddiillik müharibə və s.Belə mürəkkəb adlara fərq­lən­di­ri­ci söz əlavə olunduqda onun da birinci hərfi böyük yazılır: Orta Paleolit dövrü, Son Paleolit dövrü.

54. Ölkələrin, muxtar respublikaların, vilayət və diyarların rəsmi adlarının tərkibindəki bütün sözlərin ilk hərfi böyük yazılır: Azərbaycan Respublikası,

Bir­ləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İran İslam Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikası.

55. Yaradanın və səmavi kitabların adları böyük hərflə yazılır: Allah, Rəbb, Tanrı, Bibliya, Əhdi-cədid, Əhdi-ətiq, İncil, Qurani-kərim, Tövrat, Zəbur və s.

56. Planet adları, mifonimlər böyük hərflə yazılır: Ay, Günəş, Ülkər; Afrodita, Herakl, Zevs və s.

57. Yüksək dövlət vəzifələri (Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Azər­baycan Respublikasının Baş Naziri, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Sədri), nazirlik, komitə, birlik, cəmiyyət, qurum, akademiya, universitet, texnikum, teatr, filarmoniya, siyasi partiya, eləcə də tarixi günlərin və s. adlarının tərkibindəki bütün sözlərin (adına, üzrə kimi yardımçı sözlərdən başqa) birinci hərfi böyük yazılır: Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti, Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi, Yeni Azərbaycan Partiyası, M.Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, Heydər Əliyev adına Bakı Beynəlxalq Aeroportu, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, M.Mirqasımov adına Respublika Klinik Xəstəxanası, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti, Ağstafa Rayon Təhsil Şöbəsi və s.

Qeydlər:1) Tərkibində gün sözü olan və təqvimə düşən əlamətdar günlərin adlarında bütün sözlər böyük hərflə yazılır: Beynəlxalq Ana Dili Günü, Beynəlxalq Qadınlar Günü, Dünya Azər­bay­can­lı­larının Həmrəyliyi Günü və s.

2) Azərbaycan Respublikasının Təhsil naziri, Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə naziri tipli mürəkkəb adlarda sahə bildirən söz (Səhiyyə) böyük, vəzifə bildirən söz (nazir) kiçik hərflə yazılır.

3) Tərkibində şöbə, lisey, gimnaziya, vəqf, məktəb sözləri olan mürəkkəb adlarda ilk söz böyük, sonrakı sözlər kiçik hərflə yazılır: Avropa liseyi, Dəyanət vəqfi, Humanitar fənlər gimnaziyası, Humanitar siyasət məsələləri şöbəsi, Uşaq-gənclər şahmat məktəbi və s.

58. Aşağıdakı mürəkkəb adların tərkibində olan sözlərin ancaq birincisi böyük hərflə yazılır:

a) məşhur tarixi gün və bayram adlarında: İyirmi yanvar (20 Yanvar), Qurban bayramı, Səkkiz mart (8 Mart), Novruz bayramı və s.

b) tərkibində okean, dəniz, çay, göl, şəhər, rayon, qəsəbə, kənd, prospekt, meydan, küçə, xiyaban, saray, qala, türbə, qoruq, boğaz, düz, ada, burun, körpü, düzənlik, dağ, səhra, dərə sözləri olan adlarda: Sakit okean, Qara dəniz, Kür çayı, Baykal gölü, Bakı şəhəri, Salyan rayonu, Şüvəlan qəsəbəsi, Hökməli kəndi, Neftçilər prospekti, Azadlıq meydanı, Ə.Cavad küçəsi, Şəhidlər xiyabanı, Səadət sarayı, Ramana qalası, Möminə xatun türbəsi, Şirvan qoruğu, Dardanel boğazı, Mil düzü, Nargin adası, Xudafərin körpüsü, Culfa düzənliyi, Kəpəz dağı, Yasamal dərəsi, Qaraqum səhrası, İynə burnu.

59. Fəxri adların özək hissəsini təşkil edən ilk söz böyük hərflə, sonrakı söz kiçik hərflə yazılır: Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, Azərbaycan Res­­publikasının Əməkdar incəsənət xadimi, Azərbaycan Respublikasının Xalq şairi və s.

Qeyd: Azərbaycan Milli Qəhrəmanı mürəkkəb adında hər üç söz böyük hərflə yazılır.

60. Orden, medal, bədii əsər, opera, balet, kinofilm, qəzet, jurnal, kinoteatr, mehmanxana, nəşriyyat, kafe, restoran, düşərgə, yeməkxana, mağaza və s. adları dırnaqda və böyük hərflə yazılır: "İstiqlal” ordeni, "Azərbaycan Bayrağı” ordeni, "Ata və oğul” povesti, "Yeddi gözəl” baleti, "Uzaq sahillərdə” filmi, "Azər­bay­can” qəzeti, "Cücələrim” kafesi, "Bahar” mağazası, "Badamlı”, "İstisu” mi­ne­ral suları...

Qeyd:Dırnaqda yazılan belə adlara artırılan şəkilçi dırnaqdan kənarda yazılır: "Xalq qəzeti”nin bugünkü nömrəsi, "Yeddi gözəl”in ilk tamaşası və s.

61. Mirzə, hacı, şeyx, seyid, şah, soltan, bəyim və s. sözlər rütbə, ləqəb və titul bildirib, sözlərdən əvvəl gəldikdə böyük hərflə, sözlərdən sonra gəldikdə isə kiçik hərflə yazılır: Fətəli xan, Hacı Qara, Heyran xanım, Mirzə Fətəli, Nadir şah, Seyid Əzim, Soltan Mahmud, Şah İsmayıl, Şeyx Nəsrullah və s.

Qeyd: Ağa, bəy, xan, xanım sözləri insan adlarının tərkib hissələrini təşkil etdikdə bitişik yazılır: Ağacavad, Ağabəy, Əlibəy, Xanoğlan, Böyükxanım və s. Həmin sözlər adlara qoşularaq titul kimi və ya hörmət məqsədilə işləndikdə isə ayrı yazılır: Abbasqulu ağa (Bakıxanov), Üzeyir bəy (Hacıbəyli), Fətəli xan (Xoyski), Fatma xanım (Kəminə) və s.

İxtisarlar (abreviaturlar)

62. İxtisarlar üç cür yazılır:

1. Tam ixtisarlar aid olduqları sözlərə (xüsusi və ya ümumi isimlər) uyğun olaraq böyük və ya kiçik hərflə yazılır: AR (Azərbaycan Respublikası), BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı), MM (Milli Məclis), m. (metr), c. (cild) və s.

2. Yarımçıq ixtisarlar aid olduqları sözlərə uyğun olaraq, böyük və kiçik hərflərlə, mürəkkəb adların tərkib hissələri isə bitişik yazılır: akad. (akademik), prof. (professor), Azərkitab (Azərbaycan kitabı), AzərTAC (Azərbaycan Teleqraf Agentliyi) və s.

3. Sözün orta hissəsinin düşməsi ilə yaranan ixtisarlar defislə yazılır:

d-r (doktor), z-d (zavod) və s.

63. İxtisarlara əlavə edilən şəkilçilər onların tələffüzünə uyğun olaraq ya­zılır: AMEA-dan, BMT-yə, MDB-nin və s.

Sözün sətirdən sətrə keçirilməsi

64. Sözlər yeni sətrə hecalarla keçirilir: və-tən, mək-təb-li-lər və s.

Sözün bir saitdən ibarət olan hecasını sətrin sonunda saxlamaq və ya yeni sət­rə keçirmək olmaz: a-ilə, a-zadlıq, iddi-a və s. Bu qəbildən olan sözlər sətirdən sətrə bu şəkildə keçirilir: ai-lə, azad-lıq, id-dia və s.

65. Saylar rəqəmlə yazıldıqda onlara artırılan şəkilçilər sətirdən sətrə ke­çi­ril­mir: 5-cilər, 7-ci, 9-da və s.

66. Mürəkkəb ixtisarlar və onlara artırılan şəkilçiləri də sətirdən sətrə ke­çirmək məqbul sayılmır: ADTU-da, BMT-nin, BDU-ya və s.

67. Ad və ata adlarının bir hərfdən ibarət qısaltmalarını (M.F.Axundzadə, M.S.Ordubadi və s.) sətrin sonunda saxlamaq olmaz.

68. Durğu işarələri (tire, defis, mötərizə, dırnaq işarələri və s.) yeni sətrə keçirilmir.

69. Vaxtilə apostrofla yazılan cürət, məşəl, vüsət və s. sözlər apostrofa görə cür-ət, məş-əl, vüs-ət kimi sətirdən sətrə keçirilirdi. Bu qəbildən olan sözlərin aşağı­­dakı şəkildə sətirdən sətrə keçirilməsi məqsədəuyğun sayılır: Qu-ran, cü-rət,

he-yət, Kə-nan, mə-sud, mə-sul, mə-şəl, Sə-nan, sü-rət,vü-sət və s


Vaxtı ilə ABŞ-ın xüsusi xidmət orqanlarında çalışan kəşfiyyatçılardan ibarət Assosiasiya (Veteran Intelligence Professionals for Sanity) memorandum imzalayaraq prezident Donald Trampa göndəriblər.

Veteran kəşfiyyatçılar ABŞ administrasiyasından tələb edirlər ki, İrana qarşı irəli sürülən ittihamlara son qoyulsun. Qeyd olunur ki, ABŞ rəsmiləri İranı beynəlxalq terrorçuluğu dəstəkləməkdə günahlandırırlar. Halbuki aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, İran heç bir terrorçu qruplaşma ilə əlaqə saxlamır və onları dəstəkləmir. Sənəddə bildirilir ki, radikal terrorçu qruplaşmaları Vaşinqtonun müttəfiqləri maliyyələşdirirlər.

ABŞ-ın Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsində (MKİ) çalışmış və böyük rütbələrə qədər yüksəlmiş veteranlar memorandumda bildiriblər ki, son 20 ildə ABŞ-ın xaricdəki hərbi bazalarına hücumlarda İran iştirak etməyib.

Prezident Corc Buş da 10 il əvvəl İran ilə müharibə etmək fikrində idi. Lakin o vaxt MKİ-nin veteranları prezidentə müraciət edərək bildirdilər ki, İranın nüvə silahi yoxdur və bu dövlətlə müharibə aparmaq əbəsdir. Bu haqda C.Buş öz memuarlarında da yazıb. C.Buş yazıb ki, “Kəşfiyyatın məlumatına görə İranda nüvə silahi yoxdur. Bir halda ki, bu ölkədə nüvə silahi yoxdur, onda silahlı qüvvələrdən niyə istifadə etməli idim?”

Sənəddə diqqətə çatdırılır ki, prezident D.Tramp 2017-ci ilin dekabrında ABŞ-ın milli təhlükəsizlik üzrə yeni strategiyasını təsdiq etdi. Strategiyada göstərilir ki, İran terrorçuluğun ən böyük sponsorudur. Lakin bu, belə deyil. MKİ-nin veteranları bildiriblər ki, 2001-ci il sentyabrın 11-də ABŞ-da törədilən terror aksiyasında İranın heç bir rolu olmayıb. Araşdırmalar nəticəsində sübut olunub ki, bu gün dünyada aktiv terrorçuluqla məşğul olan “Boko Haram”, “Əl-Qaidə”, “Taliban”, İŞİD kimi təşkilatların İran ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Memorandumda bildirilib ki, İranın özü terrora məruz qalan ölkələrdəndir. MKİ-nin keçmiş kəşfiyyatçıları kanadalı araşdırmaçı-jurnalist Şon Neylorun “Amansız zərbə” (Relentless Strike) kitabına istinad edərək bildiriblər ki, ABŞ-ın Xüsusi Əməliyyatlar üzrə Komandanlığı (Joint Special Operations Command, JSOC) İrana qarşı terror aksiyalarında iştirak edib.

Kitabda göstərilir ki, “İran Xalqının Mücahidləri” təşkilatı İrandan köçən emiqrantlardan ibarətdir və Xüsusi Əməliyyatlar üzrə Komandanlıq ilə birlikdə 13 ölkədə İranın səfirliklərinə qarşı terror aksiyaları törədilib. Son 30 ildə bu terror aksiyaları nəticəsində İranın 70-dən çox yüksək səviyyəli diplomatı və dövlət xadimi qətlə yetirilib.

Sənəddə ABŞ-ın BMT yanındakı daimi nümayəndəsi Nikki Heylinin bəyanatlarına da etiraz ifadə olunub. Xanım N.Heyli bəyan edib ki, Yaxın Şərqdə törədilən bütün terror aksiyalarında İran iştirak edib. Lakin diplomat xanımın bəyanatları həqiqəti əks etdirmir. Yaxın Şərqdə həyata keçirilən terror hərəkatında İranın əli yoxdur.

Memorandumun bir həftədən artıq prezident D.Trampa göndərilməsinə baxmayaraq, Ağ Ev buna heç bir reaksiya verməyib.(azərtac)


10 -dən səhifə 228